Ống Kính Trên Hành Trình Di Cư ~ Sức mạnh của Trang phục Số 28
Jun 13, 2025
TIN TỨC
Không phải phóng sự hay điều tra xã hội, đó là những thước phim khắc họa cuộc sống thường nhật của những người tị nạn. Điện ảnh cho chúng ta thấy những điều diễn ra sau mỗi cuộc di tản.
Tại buổi công chiếu bộ phim The Other Side of Hope (tạm dịch: Phía bên kia hy vọng), đạo diễn Aki Kaurismäki chia sẻ: “Mục tiêu của tôi với bộ phim này là phá vỡ định kiến của Châu Âu khi nhìn nhận người tị nạn chỉ như những nạn nhân đáng thương hay những người di cư nghèo khổ sẽ cướp đi công việc, gia đình, hay xe của họ".
Điện ảnh có thể tạo ra sự khác biệt trong cuộc sống của người tị nạn. Vào tháng Một vừa qua, tại Liên hoan Phim Quốc tế Rotterdam, một dự án mới có tên gọi Displacement Film Fund - Quỹ tài trợ phim về những người tị nạn được công bố, và UNIQLO vô cùng ủng hộ sáng kiến này.
Người tị nạn, người xin tị nạn và những người phải rời bỏ nơi sinh sống thường cảm thấy mình như vô hình. Vậy chúng ta có thể làm gì để câu chuyện của họ được lắng nghe và biết đến nhiều hơn.
Liên hoan phim Quốc tế Rotterdam (IFFR) được tổ chức tại Hà Lan, là một trong những liên hoan phim hàng đầu châu Âu. Các sự kiện năm nay bao gồm việc công bố Quỹ Displacement Film, buổi tọa đàm giữa các đạo diễn và những nhân vật khác có liên quan đến quỹ. Dưới đây là một số điểm nổi bật từ buổi tọa đàm.
………………………………………………………………
Chúng tôi tự hào thông báo về chương trình tài trợ phim ngắn mới, dự kiến sẽ hỗ trợ 5 nhà làm phim trong giai đoạn thí điểm.
Chúng tôi vô cùng tự hào về cách sáng kiến này hỗ trợ các nhà làm phim trên khắp thế giới, những người tạo ra các tác phẩm đột phá ngay cả trong môi trường đầy thách thức. Chúng tôi cũng tự hào khi được tin tưởng như một đối tác quản lý để thực triển khai quỹ hỗ trợ quan trọng này. Là một liên hoan phim có cộng đồng đông đảo, và là diễn đàn dành cho phim ngắn, có hơn một nửa trong số 450 phim tham dự là phim ngắn hoặc phim có độ dài trung bình được trình chiếu lần đầu tiên tại đây. Việc chúng tôi có thể hỗ trợ tài chính cho một số bộ phim ngắn và quá trình sản xuất của chúng cũng là một dốc mốc tuyệt vời cho IFFR (Liên hoan phim Quốc tế Rotterdam).
──Vanja Kaludjercic (Giám đốc Liên hoan phim Quốc tế Rotterdam - IFFR)
………………………………………………………………
Quỹ Displacement Film được thành lập nhằm ủng hộ và tài trợ cho các nhà làm phim đang phải di dời, hoặc những nhà làm phim có kinh nghiệm trong việc tạo ra những câu chuyện chân thực về trải nghiệm của những người di tản. Chúng tôi nhận thấy điều này là vô cùng cấp thiết ở thời điểm hiện tại. Tôi đặc biệt muốn ghi nhận vai trò lãnh đạo của Cate Blanchett, người đóng vai trò then chốt trong việc sáng lập và dẫn dắt quỹ hỗ trợ này từ khi nó còn là vấn đề được chúng tôi trao đổi tại buổi gặp gỡ riêng trước thềm Diễn đàn Người tị nạn Toàn cầu do UNHCR tổ chức vào tháng 12 năm 2023. Đồng thời, xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Koji Yanai, một trong những người đồng sáng lập của quỹ.
──Clare Stewart (Giám đốc Điều hành IFFR)
………………………………………………………………
Hiện nay, cứ 67 người trên thế giới thì có một người bị buộc phải di tản. Đằng sau con số đáng kinh ngạc đó là những câu chuyện có thật, những câu chuyện về niềm hy vọng, về sự kiên cường và cả mất mát. Tất cả chúng tôi tin rằng điện ảnh đóng một vai trò cực kỳ quan trọng trong việc lan tỏa những câu chuyện này và trao tiếng nói cho những người chưa có cơ hội để lên tiếng.
──Uzma Hasan (Điều phối viên buổi thảo luận / Nhà sản xuất phim)
………………………………………………………………
Tôi thấy rõ được sự cấp bách của vấn đề này. Và điều khiến tôi khó hiểu ở đây là chúng ta đều hiểu mức độ nghiêm trọng của vấn đề, nhưng những câu chuyện ấy dường như vẫn chưa thể tiếp cận đến số đông công chúng.
Tôi đã là Đại sứ Thiện chí của UNHCR (Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn) được gần 10 năm rồi. Tôi có cơ hội được cùng UNHCR ra thực địa, gặp gỡ những người tị nạn, người xin tị nạn, người không quốc tịch, người di tản, và lắng nghe câu chuyện của họ. Những trải nghiệm thực tế của họ đã truyền cảm hứng cho tôi. Tôi thật sự khâm phục nghị lực, lòng dũng cảm, và sức chịu đựng của họ. Những câu chuyện họ kể vượt xa sức tưởng tượng. Dù ở trong hoàn cảnh vô cùng thiếu thốn, họ vẫn giữ được sự hài hước và tấm lòng rộng mở. Chúng tôi đã cùng trò chuyện về việc làm sao để những người tị nạn, người xin tị nạn và người bị di dời - những người vốn bị coi là vô hình - có thể được lắng nghe, làm cho câu chuyện của họ được hiện diện. Vì vậy, ý tưởng của chúng tôi là hỗ trợ họ trong khoảng thời gian khó khăn ấy, nhưng không phải để những câu chuyện đó chỉ tồn tại trong một cộng đồng nhỏ, mà cần đưa chúng đến với đông đảo công chúng.
── Cate Blanchett (Diễn viên / Đại sứ thiện chí của Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn)
………………………………………………………………
Chúng tôi cho rằng Quỹ Hubert Bals, với bề dày di sản hơn 30 năm hoạt động tại nhiều nơi trên thế giới - những nơi mà rất tiếc cơ sở hạ tầng điện ảnh gần như không có hoặc yếu kém, quyền tự do ngôn luận bị hạn chế. Thật ra đây không phải là một lĩnh vực mới đối với chúng tôi nhưng đó là một sứ mệnh cần được mở rộng, đặc biệt trong bối cảnh cấp bách hiện nay. Liên hoan phim ngắn IFFR từ lâu đã rất chú trọng và nổi bật với mảng phim ngắn. Đây là liên hoan phim tôn vinh phim ngắn ở mọi hình thức, mọi thể loại. Vì vậy, dù là ở khía cạnh tài trợ hay đồng hành, hay cả khía cạnh sáng tạo - điều mà chúng tôi cho là vô cùng quan trọng, chúng tôi tin rằng với sự hợp tác này, mức hỗ trợ này, chúng tôi sẽ có thể đưa những câu chuyện đó tiếp cận được với nhiều khán giả hơn nữa. Và đó cũng là mục tiêu chung mà chúng tôi hướng đến.
── Tamara Tatishvili (Giám đốc điều hành, Trưởng quỹ Hubert Bals)
………………………………………………………………
Với tư cách là một công ty, chúng tôi đã đóng góp và hỗ trợ người tị nạn trong hơn 20 năm qua. Khi chúng tôi bắt đầu hỗ trợ, số lượng người tị nạn trên thế giới chỉ khoảng 30 đến 40 triệu người. Còn giờ đây, con số đó đã tăng gấp ba, vượt quá 120 triệu người. Điều đó buộc chúng ta phải suy nghĩ về những cách hỗ trợ sáng tạo hơn, hiệu quả hơn. Chúng ta phải cùng nhau hợp tác, đoàn kết lại, tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau để tìm ra hướng giải quyết. Quỹ này là một hình thức hỗ trợ vô cùng thuần túy, là sự tận tâm để giúp đỡ những người phải di dời, trao cho họ cơ hội cất tiếng nói, và để câu chuyện của họ được bởi đông đảo công chúng lắng nghe.
──Koji Yanai (UNIQLO)
………………………………………………………………
Bộ phim kể về cuộc đời của Waad al-Kateab trong suốt năm năm nổi dậy tại Aleppo, Syria - nơi cô đem lòng yêu, kết hôn và sinh ra bé Sama, giữa bối cảnh xung đột khốc liệt ngày càng leo thang. For Sama đã được trao giải “L'oeil d'or” cho Phim tài liệu xuất sắc nhất tại Liên hoan phim Cannes năm 2019.
Khi tôi làm bộ phim For Sama (Dành cho Sama), thử thách đầu tiên tôi đối mặt là cảm giác không ai muốn nghe câu chuyện này. Mọi người đã quá mệt mỏi khi nghe về sự di dời và người tị nạn - chủ đề này ở khắp mọi nơi - và điều cuối cùng họ muốn là bước vào rạp chiếu phim để xem một bộ phim khác về nó.
Nhưng đối với tôi, kể câu chuyện này là để cố gắng hiểu những gì đã xảy ra, tìm cách sống chung với nó, chấp nhận nó. Khi bộ phim ra mắt và mọi người đến xem, tôi thấy nó thực sự có thể thay đổi suy nghĩ và trái tim. Nó khiến tôi, và câu chuyện của rất nhiều người như tôi, cảm thấy được lắng nghe.
Và khi bạn phải trải qua quá nhiều điều trong cuộc sống trong lúc cố gắng làm một bộ phim - điều mà tôi chắc nhiều người ở đây có thể đồng cảm - bạn cần thời gian, không gian và sự hỗ trợ để duy trì sự sáng tạo và tiếp tục cố gắng.
──Waad Al-Kateab (Nhà làm phim / Nhà báo công dân)
………………………………………………………………
Tôi gặp Amin khi tôi 15 tuổi. Tôi không chỉ đến từ bên ngoài cố gắng làm một bộ phim tài liệu về người tị nạn. Tôi quan tâm đến bạn của tôi, và tôi nghĩ rằng sự quan tâm căn bản của con người đó là điều cốt lõi để có thể kể những câu chuyện này. Bộ phim “For Sama” (Dành cho Sama) của Waad vô cùng cảm động bởi vì nó không chỉ về những nỗi kinh hoàng của chiến tranh, nó còn về tình yêu, về tình mẫu tử. “FLEE” đã mở ra cánh cửa cho rất nhiều người mà bình thường sẽ không được tiếp xúc với những câu chuyện kiểu này. Tôi thực sự hy vọng rằng những người nhận được các khoản tài trợ này sẽ sử dụng sự sáng tạo của họ và thực sự làm chúng ta ngạc nhiên, khiến chúng ta phấn khích, với những câu chuyện đậm tính nhân văn, không chỉ là những câu chuyện về người tị nạn mà là những câu chuyện về con người sẽ chạm đến trái tim của tất cả chúng ta.
──Jonas Poher Rasmussen (Đạo diễn phim)
………………………………………………………………
(Từ trái sang) Clare Stewart, Tamara Tatishvili, Vanja Kaludjercic, Waad Al-Kateab, Uzma Hasan, Jonas Poher Rasmussen, Cate Blanchett, Koji Yanai
Không gì vượt qua ranh giới ngôn ngữ và quốc gia một cách trọn vẹn như điện ảnh.
Koji Yanai / Giám đốc, Tập đoàn Fast Retailing. Phụ trách các hoạt động về Phát triển Bền vững và Marketing. Là nhà sản xuất dự án *Nhà vệ sinh Tokyo*, cải tạo 17 nhà vệ sinh công cộng tại khu Shibuya, và bộ phim *Perfect Days* (tạm dịch: Tháng ngày hoàn hảo) do đạo diễn Wim Wenders thực hiện.
Hãy cùng tìm hiểu hậu trường của Diễn đàn Người tị nạn Toàn cầu, nơi các ý tưởng được hoàn thiện bởi một nhóm đa dạng, gồm các nhân vật từ giới làm phim đến sinh viên tị nạn từ Afghanistan.
Câu hỏi 1: Xin cho chúng tôi biết UNIQLO đã tham gia vào việc thành lập Quỹ tài trợ phim về di dời như thế nào.
Cứ bốn năm một lần, Diễn đàn Người tị nạn Toàn cầu lại được tổ chức để thảo luận các giải pháp cho những vấn đề mà người tị nạn đang phải đối mặt. Diễn đàn này do UNHCR làm trung tâm, là nơi các nhà lãnh đạo chính phủ, doanh nghiệp và những người từng trải qua cảnh phải di tản có thể gặp gỡ, trao đổi với nhau và với công chúng.
Năm 2023, sự kiện này được Nhật Bản đồng tổ chức, và UNIQLO là một trong những đại diện doanh nghiệp trình bày, mang đến cho tôi cơ hội tham dự.
Tối hôm trước sự kiện, chúng tôi có dịp cùng nhau chia sẻ ý tưởng trong một bữa tối thân mật. Cùng bàn với tôi là những nhân vật đặc biệt như Ke Huy Quan - nam diễn viên từng giành giải Oscar cho Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất và cũng từng là một người tị nạn. Ngoài ra còn có một sinh viên tị nạn đến từ Afghanistan, hiện đang học tập tại Berlin, và một doanh nhân đang điều hành một tổ chức hỗ trợ người tị nạn tại Trung Đông. Chúng tôi đã cùng nhau trò chuyện về việc từ “người tị nạn” thường mang theo nhiều hàm ý về nỗi đau và mất mát. Nhưng nếu câu chuyện của họ được lắng nghe, sẽ mở ra cơ hội để nhiều người đồng cảm và thấu hiểu hơn.
Cũng giống như Ke Huy Quan từng trải qua cuộc sống của một người tị nạn, những người phải di tản hoàn toàn có thể trở thành diễn viên, đạo diễn, và biên kịch. Chúng ta có xu hướng dùng từ "người tị nạn" như thể nó định nghĩa con người họ, nhưng trước khi bị di tản, nhiều người trong số họ đã làm những công việc đòi hỏi chuyên môn cao. Ngồi tại bàn ăn đó, chúng tôi nảy ra ý tưởng rằng mình có thể làm điều gì đó để giúp những người di tản có thể làm phim, và chúng tôi đã cam kết biến điều này thành hiện thực. Vượt qua múi giờ khác biệt, chúng tôi thường xuyên họp trực tuyến và nhận được sự hỗ trợ từ Liên hoan phim Quốc tế Rotterdam, dẫn đến sự ra đời của Quỹ Displacement Film.
Câu hỏi 2: Dự án này nổi bật như thế nào so với các chương trình hỗ trợ người tị nạn khác của UNIQLO?
UNIQLO đang triển khai hoạt động hỗ trợ người tị nạn dựa trên bốn trụ cột chính: hỗ trợ khẩn cấp, hỗ trợ quần áo, hỗ trợ sinh kế và việc làm. Điều cốt lõi trong mỗi dự án mà chúng tôi thực hiện là tôn trọng phẩm giá và quyền cơ bản của những con người này, rằng họ cũng như tất cả chúng ta, chứ không phải là "người tị nạn" trong ngoặc kép. Họ là những cá nhân buộc phải rời bỏ quê hương. Mọi hình thức hỗ trợ đều dựa trên niềm tin rằng họ có tiềm năng và một tương lai phía trước.
Tại một trại tị nạn ở Cox's Bazar, Bangladesh, ông Koji Yanai đã trò chuyện cùng các nhiếp ảnh gia tài liệu những người vừa là phóng viên, vừa đang sống trong hoàn cảnh tị nạn của cộng đồng Rohingya - để lắng nghe và ghi nhận thực trạng mà họ đang trải qua.
Về việc không xem người tị nạn như những kẻ ngoài cuộc, Quỹ Displacement Film hoàn toàn nhất quán với các chương trình hỗ trợ khác của chúng tôi. Không gì giúp chúng ta vượt qua rào cản ngôn ngữ và biên giới tốt hơn điện ảnh. Điện ảnh còn có khả năng truyền cảm hứng và khơi gợi sự đồng cảm ở những người trước đây chưa từng quan tâm đến các vấn đề của người tị nạn. Phim ảnh sở hữu một sức mạnh đặc biệt khiến chúng ta phải suy ngẫm và đánh thức nhận thức trong mỗi con người.
Câu hỏi 3: Bạn có thể giới thiệu một số bộ phim về chủ đề người tị nạn được không?
Flee của Jonas Poher Rasmussen, một thành viên trong ban tuyển chọn của Quỹ Displacement Film đã sử dụng hình thức phim hoạt hình để tái hiện trải nghiệm của một chàng trai trẻ buộc phải rời bỏ quê hương Afghanistan. Trong tác phẩm của mình, Jonas đã nỗ lực khắc họa câu chuyện của nhân vật một cách toàn diện và sâu sắc thay vì chỉ đơn giản là tập trung vào "câu chuyện tị nạn". Chính điều này giúp bộ phim nhận được đánh giá cao và đón nhận rộng rãi.
FLEE / Được đề cử ở ba hạng mục tại Giải thưởng Viện Hàn lâm lần thứ 94 (Phim Hoạt Hình Xuất Sắc Nhất, Phim Tài Liệu Xuất Sắc Nhất, Phim Quốc Tế Xuất Sắc Nhất). Đoạt Giải thưởng Ban Giám khảo tại Liên hoan Phim Sundance 2021. © Jonas Poher Rasmussen
Tôi cũng muốn giới thiệu bộ phim The Old Oak (Cây Sồi Cũ) của Ken Loach. Lấy bối cảnh tại vùng đông bắc nước Anh, bộ phim kể về một quán rượu trở thành điểm tựa cho cộng đồng những người tị nạn đến từ Syria. Tác phẩm này đặc biệt ở chỗ nó khắc họa chân thực và cảm động góc nhìn của những người đang phải đối mặt với vô vàn khó khăn, thử thách trong cuộc sống.
Một bộ phim nữa mà tôi rất yêu thích là Blind Ambition, bộ phim tài liệu mang màu sắc hài hước do Warwick Ross và Robert Coe đạo diễn. Phim kể về bốn người tị nạn từ Zimbabwe tìm được việc làm tại Nam Phi với vai trò là những chuyên gia nếm rượu vang (sommerlier) và cuối cùng tham gia một cuộc thi tầm cỡ thế giới. Cũng giống như câu chuyện về đội trượt tuyết ở Jamaica, bộ phim tràn đầy sự lạc quan khi vượt qua thử thách lớn, là câu chuyện truyền cảm hứng mà bất kỳ ai cũng sẽ yêu thích.
Blind Ambition / Một bộ phim tài liệu kể về hành trình của những người tị nạn đến từ Zimbabwe, làm công việc nếm rượu vang tại một nhà hàng nổi tiếng ở Nam Phi và sau đó tham gia một cuộc thi quốc tế. © 2020 Third Man Films Pty Ltd / Được phân phối bởi Albatros
UNIQLO Hợp Tác Ra Mắt Quỹ tài trợ phim về người tị nạn (Displacement Film Fund)
Là đối tác sáng lập của Quỹ Displacement Film, UNIQLO đã đóng góp 100.000 euro nhằm góp phần lan tỏa tiếng nói của những người buộc phải rời bỏ quê hương.
Thông qua việc hỗ trợ các nhà làm phim chia sẻ những câu chuyện đầy sức mạnh về tình cảnh di cư, sáng kiến này phản ánh triết lý "Made for All" của UNIQLO - với sức mạnh của điện ảnh như một cầu nối dẫn đến sự đồng cảm và thấu hiểu về trải nghiệm của người tị nạn.
Quỹ Displacement Film được thành lập nhằm ủng hộ và tài trợ cho các nhà làm phim đang phải di dời, hoặc những nhà làm phim có kinh nghiệm trong việc tạo ra những câu chuyện chân thực về trải nghiệm của những người di dời. Chương trình thử nghiệm của dự án này đã được khởi động tại Liên hoan phim Quốc tế Rotterdam 2025 bởi Đại sứ Thiện chí UNHCR Cate Blanchett với sự hỗ trợ từ Master Mind, UNIQLO, Droom en Daad, Tamer Family Foundation và Amahoro Coalition với tư cách là các đối tác sáng lập; Hubert Bals Fund là đối tác quản lý; và UNHCR, Cơ quan Tị nạn Liên Hợp Quốc, là đối tác chiến lược.
Được triển khai dưới dạng chương trình thử nghiệm trong năm 2025, Quỹ Displacement Film sẽ trao tối đa năm khoản trợ cấp sản xuất, mỗi khoản trị giá 100.000 euro. Mục đích của Quỹ là hỗ trợ những tiếng nói ít được đại diện, đặc biệt là các nhà làm phim đến từ các quốc gia và khu vực nơi hạ tầng quay phim còn thiếu thốn hoặc bị hạn chế.
Liên hoan phim Quốc tế Rotterdam (IFFR) đã công bố danh sách năm nhà làm phim được lựa chọn trước thềm buổi tọa đàm tại Liên hoan phim Cannes. Các nhà làm phim bao gồm: Maryna Er Gorbach đến từ Ukraine, Mo Harawe đến từ Somalia, Hasan Kattan đến từ Syria, Mohammad Rasoulof đến từ Iran và Shahrbanoo Sadat đến từ Afghanistan.
Các nhà làm phim thuộc Quỹ Displacement Film, từ trái sang phải: Hasan Kattan, Maryna Er Gorbach (Ảnh: Rafal Nowak), Mohammad Rasoulof, Shahrbanoo Sadat, Mo Harawe
TOP