Chỉ một chiếc áo thun cũng có sức mạnh lan tỏa hòa bình. ~ Sức mạnh của trang phục Số 29
Aug 28, 2026
LifeWear
Bài viết này là phần thứ hai trong loạt bài gồm ba phần về PEACE FOR ALL, được đăng trong ấn phẩm Sức mạnh của trang phục Số 29.
Vietnam
Việt Nam có đường biên giới phía Bắc giáp với Trung Quốc. Khu vực miền núi này gắn liền với hoạt động chăn nuôi gia súc quy mô nhỏ. Tỷ lệ hộ nghèo còn cao, và các cô gái từ lâu đã được khuyến khích kết hôn sớm thay vì tiếp tục đến trường. Việc kết hôn dẫn đến mang thai và ngày dài bận rộn với việc chăm sóc con cái cũng như việc nhà và làm nông. Gần đây, các trường học đã khuyến khích các em gái trân trọng bản thân và tự đưa ra những quyết định của mình.
Nằm giữa những dãy núi ở độ cao 1.500 m, tỉnh Tuyên Quang (trước đây là tỉnh Hà Giang) là khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam, giáp biên giới với Trung Quốc, cách thủ đô Hà Nội khoảng 300 km về phía Bắc. Hầu hết người dân nơi đây thuộc dân tộc thiểu số. Nhiều gia đình kiếm sống bằng nghề chăn nuôi gia súc trên những mảnh đất nhỏ nép mình giữa các ngọn núi. Tỷ lệ hộ nghèo ở đây cao gấp 9 lần mức trung bình của Việt Nam*¹. Tảo hôn – được định nghĩa ở Việt Nam là khi các bé gái kết hôn kết hôn trước 18 tuổi – ảnh hưởng đến hơn 40% dân số*², trong khi đó, số bé gái sinh con dưới 18 tuổi cao gấp hơn hai lần mức trung bình của cả nước*³.
Theo Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 của Việt Nam, nữ giới dưới 18 tuổi (và nam giới dưới 20 tuổi) bị cấm kết hôn; tuy nhiên, quy định này rất khó thực thi tại các vùng nông thôn, nơi những tập tục lâu đời vẫn còn bám rễ sâu sắc
Các cô gái phải đối mặt với những vấn đề gì khi bị ép kết hôn hoặc sinh con quá sớm, trong khi họ vẫn đang trong quá trình phát triển cả về mặt thể chất lẫn cảm xúc?
Những cô gái này phải đối mặt với rất nhiều vấn đề. Trước hết, việc sinh con khi còn quá trẻ có thể gây hại cho cơ thể đang trong giai đoạn phát triển của người mẹ. Việc làm mẹ cũng khiến nhiều cô gái buộc phải bỏ học. Hơn nữa, theo tập tục, gia đình "tiếp nhận" cô gái sẽ phải trả tiền thách cưới; điều này đặt người vợ trẻ vào vị thế phục tùng và khiến cô khó có được tiếng nói trong gia đình.
Đây chính là cách mà việc kết hôn sớm tước đi quyền tự quyết định con đường cuộc đời của trẻ em.
Sinh ra trong một gia đình dân tộc thiểu số, S (11 tuổi, tên đã được thay đổi) buộc phải đi bộ đến trường trong một giờ trên những con đường miền núi. Ngay cả vào những ngày mùa đông lạnh giá hay khi thời tiết mùa hè mưa nhiều, lúc bùn đất khiến bước chân của em trở nên chậm chạp.
Đối với những em sống ở xa, nhà trường có ký túc xá và cung cấp cả các bữa ăn. Tuy nhiên, do thiếu phòng nên không phải học sinh nào cũng có thể ở tại đó. Vì vậy, em phải đi bộ cả quãng đường về nhà để ăn trưa rồi lại quay trở lại trường. Những quan niệm ăn sâu rằng con gái nên phụ giúp việc nhà thay vì đến lớp đã dần khiến em xa rời việc học.
Những hoàn cảnh này - vốn quá phổ biến ở các vùng núi phía Bắc Việt Nam - tước đi sự độc lập của các bé gái và tiếp tục duy trì vòng luẩn quẩn của đói nghèo.
Trong nhiều năm qua, Plan International đã triển khai các chương trình nâng cao nhận thức nhằm giúp phụ nữ giành lại quyền tự chủ, sự bình đẳng và quyền được chăm sóc sức khỏe mà tảo hôn đã tước đi khỏi họ. Với sự hỗ trợ và tài trợ từ PEACE FOR ALL, tổ chức này đã xây dựng một khuôn khổ nhằm cải thiện những điều kiện bất lợi mà các bé gái đang sinh sống tại các vùng núi phía Bắc Việt Nam phải đối mặt.
Việc cải thiện môi trường học tập và phát triển chương trình giảng dạy có ý nghĩa vô cùng quan trọng.
Để cải thiện khả năng tiếp cận trường học, các khu ký túc xá hiện đang ưu tiên học sinh sống cách trường hơn 4,5 km, đồng thời các khu ký túc xá cũng đang được cải tạo và mở rộng.
Nhờ các chương trình của chính phủ hỗ trợ chi phí ăn uống cho học sinh sống tại ký túc xá, các khu ký túc xá được cải tạo và xây mới hiện cung cấp bữa sáng, bữa trưa và bữa tối tại nhà ăn vào tất cả các ngày học trong tuần, từ thứ Hai đến thứ Sáu.
Các công trình vệ sinh tự hoại dành cho nhà vệ sinh và khu vực rửa tay hợp vệ sinh đã được cải thiện nhằm
đáp ứng số lượng học sinh ngày càng tăng.
Việc cải thiện điều kiện vệ sinh không chỉ góp phần bảo vệ sức khỏe mà còn giúp học sinh thể hiện sự tôn trọng lẫn nhau. Việc mở rộng nội dung giảng dạy trong nhà trường cũng vô cùng quan trọng. Để đưa giáo dục giới tính toàn diện vào chương trình học, giáo viên cũng cần được đào tạo. Các chương trình giáo dục giới tính này không chỉ đề cập đến những kiến thức cơ bản về sức khỏe như kinh nguyệt, tuổi dậy thì, mang thai và các biện pháp tránh thai, mà còn bao gồm các nội dung về phá thai, HIV/AIDS, những hủ tục có hại như tảo hôn và bạo lực trên cơ sở giới. Giáo viên cũng cần được đào tạo chuyên môn để hiểu rõ cách tiếp cận và trao đổi với học sinh về những vấn đề này.
Trong suốt những buổi học này, S và các bạn đồng trang lứa liên tục được nhắc nhở về ý tưởng rằng các em có quyền tự chủ đối với cơ thể của mình, coi trọng bản thân và tự đưa ra quyết định.
Thay vì đơn giản làm theo những gì cha mẹ nói, trẻ em có quyền nói không và tự đưa ra lựa chọn về người mà mình sẽ kết hôn. Tảo hôn gây tổn hại đến cả cơ thể và tương lai của các em, đồng thời học cách đứng lên và nói không là điều quan trọng.
Trong giai đoạn đầu của quá trình học tập, học sinh thường có xu hướng tiếp nhận một cách thụ động. Bước tiếp theo quan trọng là giúp các em nhận ra những vấn đề này ảnh hưởng đến chính mình như thế nào, đồng thời khuyến khích các em sử dụng lời nói của mình để chia sẻ những nhận thức mới với cha mẹ và bạn bè.
Sau một thời gian phải rời xa trường học, S đã quay trở lại lớp học. Nhìn lại chặng đường đã qua, em nhận ra rằng những điều mình học được từ dự án PEACE FOR ALL đã góp phần định hình tương lai của mình.
“Có rất nhiều bé gái phải bỏ học vì bị ép kết hôn khi còn quá nhỏ,” S nhẹ nhàng chia sẻ. “Em cảm thấy mình rất may mắn vì đã có cơ hội được học và hiểu rằng mình có thể trân trọng bản thân mà vẫn tôn trọng người khác.”
Để nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành động trong học sinh, Plan International đã triển khai chương trình Champions of Change, một sáng kiến toàn cầu nhằm thúc đẩy bình đẳng giới và thay đổi các chuẩn mực xã hội ở những người trẻ. Được bầu làm trưởng nhóm, S chủ động nói chuyện với các bạn cùng lớp và tương tác với giáo viên.
Trước đây, S thường khá nghiêm túc ở trường, nhưng từ khi trở thành trưởng nhóm, em đã có một diện mạo mới trong ánh mắt và nụ cười. “Em có rất nhiều niềm vui khi ở bên bạn bè tại trường.”
Các khu vực miền núi xa xôi có tỷ lệ nghèo đói cao, và nghèo đói có thể dẫn đến lao động trẻ em và tảo hôn. Điều này khiến các bé gái mất đi nhiều cơ hội, gây tổn hại đến sức khỏe thể chất và tinh thần của các em, nhưng bản thân những vấn đề này không giải quyết được nguyên nhân cốt lõi của nghèo đói.
PEACE là khi trẻ em có thể hình dung về một tương lai tươi sáng. Khi các em được dành thời gian sống mà không phải suy nghĩ quá nhiều. S không chỉ nghĩ về tương lai của riêng mình.
“Em muốn cố gắng hết sức để có thể trưởng thành thành một người có thể giúp đỡ bố mẹ.”
Save the Children https://www.savethechildren.net/
Plan International https://www.plan-international.jp/
Quỹ tài trợ phim về Người tị nạn (DFF) https://iffr.com/en/dff
S, đang học cấp hai và là con thứ ba trong gia đình có tám người con. Gia đình em làm nông và chăn nuôi gia súc.
Vietnam
Gia đình tôi sống tại một ngôi làng ở vùng núi cực Bắc Việt Nam. Đường đến trường đầy hiểm trở, và nhiều cô gái nơi đây kết hôn khi chưa tròn 18 tuổi.
Việt Nam có đường biên giới phía Bắc giáp với Trung Quốc. Khu vực miền núi này gắn liền với hoạt động chăn nuôi gia súc quy mô nhỏ. Tỷ lệ hộ nghèo còn cao, và các cô gái từ lâu đã được khuyến khích kết hôn sớm thay vì tiếp tục đến trường. Việc kết hôn dẫn đến mang thai và ngày dài bận rộn với việc chăm sóc con cái cũng như việc nhà và làm nông. Gần đây, các trường học đã khuyến khích các em gái trân trọng bản thân và tự đưa ra những quyết định của mình.
Những ngôi nhà ở vùng này tiếp tục được xây dựng theo kiểu nhà sàn bằng gỗ. Thức ăn được nấu trên bếp lửa ngoài trời. Người ta thường nuôi bò ở tầng thấp hơn. Trẻ em phải trèo lên những con đường dốc, băng qua các con suối trên núi để đến trường. Việc đến trường trong thời tiết lạnh giá hoặc mưa gió là một thách thức.
Nằm giữa những dãy núi ở độ cao 1.500 m, tỉnh Tuyên Quang (trước đây là tỉnh Hà Giang) là khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam, giáp biên giới với Trung Quốc, cách thủ đô Hà Nội khoảng 300 km về phía Bắc. Hầu hết người dân nơi đây thuộc dân tộc thiểu số. Nhiều gia đình kiếm sống bằng nghề chăn nuôi gia súc trên những mảnh đất nhỏ nép mình giữa các ngọn núi. Tỷ lệ hộ nghèo ở đây cao gấp 9 lần mức trung bình của Việt Nam*¹. Tảo hôn – được định nghĩa ở Việt Nam là khi các bé gái kết hôn kết hôn trước 18 tuổi – ảnh hưởng đến hơn 40% dân số*², trong khi đó, số bé gái sinh con dưới 18 tuổi cao gấp hơn hai lần mức trung bình của cả nước*³.
Theo Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 của Việt Nam, nữ giới dưới 18 tuổi (và nam giới dưới 20 tuổi) bị cấm kết hôn; tuy nhiên, quy định này rất khó thực thi tại các vùng nông thôn, nơi những tập tục lâu đời vẫn còn bám rễ sâu sắc
Các cô gái phải đối mặt với những vấn đề gì khi bị ép kết hôn hoặc sinh con quá sớm, trong khi họ vẫn đang trong quá trình phát triển cả về mặt thể chất lẫn cảm xúc?
Những cô gái này phải đối mặt với rất nhiều vấn đề. Trước hết, việc sinh con khi còn quá trẻ có thể gây hại cho cơ thể đang trong giai đoạn phát triển của người mẹ. Việc làm mẹ cũng khiến nhiều cô gái buộc phải bỏ học. Hơn nữa, theo tập tục, gia đình "tiếp nhận" cô gái sẽ phải trả tiền thách cưới; điều này đặt người vợ trẻ vào vị thế phục tùng và khiến cô khó có được tiếng nói trong gia đình.
Đây chính là cách mà việc kết hôn sớm tước đi quyền tự quyết định con đường cuộc đời của trẻ em.
Khiến cuộc sống của các cô gái trở nên khó khăn hơn
Việc mở rộng ký túc xá và cung cấp các bữa ăn dường như đã giúp cải thiện mức độ tập trung của học sinh trong lớp học.
Đối với những em sống ở xa, nhà trường có ký túc xá và cung cấp cả các bữa ăn. Tuy nhiên, do thiếu phòng nên không phải học sinh nào cũng có thể ở tại đó. Vì vậy, em phải đi bộ cả quãng đường về nhà để ăn trưa rồi lại quay trở lại trường. Những quan niệm ăn sâu rằng con gái nên phụ giúp việc nhà thay vì đến lớp đã dần khiến em xa rời việc học.
Những hoàn cảnh này - vốn quá phổ biến ở các vùng núi phía Bắc Việt Nam - tước đi sự độc lập của các bé gái và tiếp tục duy trì vòng luẩn quẩn của đói nghèo.
Trong nhiều năm qua, Plan International đã triển khai các chương trình nâng cao nhận thức nhằm giúp phụ nữ giành lại quyền tự chủ, sự bình đẳng và quyền được chăm sóc sức khỏe mà tảo hôn đã tước đi khỏi họ. Với sự hỗ trợ và tài trợ từ PEACE FOR ALL, tổ chức này đã xây dựng một khuôn khổ nhằm cải thiện những điều kiện bất lợi mà các bé gái đang sinh sống tại các vùng núi phía Bắc Việt Nam phải đối mặt.
Việc cải thiện môi trường học tập và phát triển chương trình giảng dạy có ý nghĩa vô cùng quan trọng.
Để cải thiện khả năng tiếp cận trường học, các khu ký túc xá hiện đang ưu tiên học sinh sống cách trường hơn 4,5 km, đồng thời các khu ký túc xá cũng đang được cải tạo và mở rộng.
Ký túc xá có cung cấp các bữa ăn
Dòng chữ trên tường của ký túc xá nam: “Giữ mọi thứ ngăn nắp và gọn gàng mỗi ngày.”
Việc mở rộng ký túc xá và cung cấp các bữa ăn dường như đã giúp cải thiện mức độ tập trung của học sinh trong lớp học.
Các công trình vệ sinh tự hoại dành cho nhà vệ sinh và khu vực rửa tay hợp vệ sinh đã được cải thiện nhằm
đáp ứng số lượng học sinh ngày càng tăng.
Việc cải thiện điều kiện vệ sinh không chỉ góp phần bảo vệ sức khỏe mà còn giúp học sinh thể hiện sự tôn trọng lẫn nhau. Việc mở rộng nội dung giảng dạy trong nhà trường cũng vô cùng quan trọng. Để đưa giáo dục giới tính toàn diện vào chương trình học, giáo viên cũng cần được đào tạo. Các chương trình giáo dục giới tính này không chỉ đề cập đến những kiến thức cơ bản về sức khỏe như kinh nguyệt, tuổi dậy thì, mang thai và các biện pháp tránh thai, mà còn bao gồm các nội dung về phá thai, HIV/AIDS, những hủ tục có hại như tảo hôn và bạo lực trên cơ sở giới. Giáo viên cũng cần được đào tạo chuyên môn để hiểu rõ cách tiếp cận và trao đổi với học sinh về những vấn đề này.
Trong suốt những buổi học này, S và các bạn đồng trang lứa liên tục được nhắc nhở về ý tưởng rằng các em có quyền tự chủ đối với cơ thể của mình, coi trọng bản thân và tự đưa ra quyết định.
Thay vì đơn giản làm theo những gì cha mẹ nói, trẻ em có quyền nói không và tự đưa ra lựa chọn về người mà mình sẽ kết hôn. Tảo hôn gây tổn hại đến cả cơ thể và tương lai của các em, đồng thời học cách đứng lên và nói không là điều quan trọng.
Hình dung về tương lai tươi sáng cùng PEACE
Trí tưởng tượng là chìa khóa để suy nghĩ về tương lai. Biến những hoàn cảnh trong cuộc sống thành một bức tranh và tìm kiếm con đường phía trước.
Sau một thời gian phải rời xa trường học, S đã quay trở lại lớp học. Nhìn lại chặng đường đã qua, em nhận ra rằng những điều mình học được từ dự án PEACE FOR ALL đã góp phần định hình tương lai của mình.
“Có rất nhiều bé gái phải bỏ học vì bị ép kết hôn khi còn quá nhỏ,” S nhẹ nhàng chia sẻ. “Em cảm thấy mình rất may mắn vì đã có cơ hội được học và hiểu rằng mình có thể trân trọng bản thân mà vẫn tôn trọng người khác.”
Để nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành động trong học sinh, Plan International đã triển khai chương trình Champions of Change, một sáng kiến toàn cầu nhằm thúc đẩy bình đẳng giới và thay đổi các chuẩn mực xã hội ở những người trẻ. Được bầu làm trưởng nhóm, S chủ động nói chuyện với các bạn cùng lớp và tương tác với giáo viên.
Trước đây, S thường khá nghiêm túc ở trường, nhưng từ khi trở thành trưởng nhóm, em đã có một diện mạo mới trong ánh mắt và nụ cười. “Em có rất nhiều niềm vui khi ở bên bạn bè tại trường.”
Các khu vực miền núi xa xôi có tỷ lệ nghèo đói cao, và nghèo đói có thể dẫn đến lao động trẻ em và tảo hôn. Điều này khiến các bé gái mất đi nhiều cơ hội, gây tổn hại đến sức khỏe thể chất và tinh thần của các em, nhưng bản thân những vấn đề này không giải quyết được nguyên nhân cốt lõi của nghèo đói.
PEACE là khi trẻ em có thể hình dung về một tương lai tươi sáng. Khi các em được dành thời gian sống mà không phải suy nghĩ quá nhiều. S không chỉ nghĩ về tương lai của riêng mình.
“Em muốn cố gắng hết sức để có thể trưởng thành thành một người có thể giúp đỡ bố mẹ.”
*1 Kết quả rà soát hộ nghèo và hộ cận nghèo năm 2024 theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022–2025 trên phạm vi cả nước (kèm theo Quyết định số 217/QĐ-BLĐTBXH ngày 04/02/2025 của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội).
*2 Tài liệu thông tin về các làng/xã của Plan International Việt Nam, năm 2020.
*3 Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam tại thời điểm 00 giờ ngày 01 tháng 4 năm 2019.
■Về PEACE FOR ALL
PEACE FOR ALL, được ra mắt vào tháng 6 năm 2022, là một dự án áo phông với những thiết kế thể hiện mong muốn về hòa bình, được thực hiện tự nguyện bởi các cộng tác viên có mối quan hệ gắn bó với UNIQLO và cùng chia sẻ mục tiêu “hành động với mong muốn tạo ra một thế giới tốt đẹp hơn”. Fast Retailing Co., Ltd., công ty vận hành UNIQLO, quyên góp toàn bộ lợi nhuận từ việc bán sản phẩm (tương đương 20% giá niêm yết tại Nhật Bản) để hỗ trợ các hoạt động của các tổ chức đối tác trên toàn thế giới, nhằm giúp đỡ những người bị ảnh hưởng bởi nghèo đói, phân biệt đối xử, bạo lực, xung đột và chiến tranh.
■Các đơn vị nhận quyên góp hiện tại
UNHCR, Cơ quan Tị nạn Liên Hợp Quốc https://www.unhcr.org/jp/
UNHCR – Cơ quan Liên Hợp Quốc về người tị nạn – là một tổ chức toàn cầu hoạt động nhằm bảo vệ tính mạng, quyền lợi và xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn cho những người buộc phải rời bỏ nhà cửa do xung đột và đàn áp. UNHCR dẫn đầu các hoạt động quốc tế nhằm bảo vệ người tị nạn, các cộng đồng phải di dời và những người không có quốc tịch. Tổ chức cung cấp các hỗ trợ thiết yếu để cứu sống, góp phần bảo vệ các quyền con người cơ bản và xây dựng những giải pháp giúp mọi người có một nơi ở an toàn, nơi họ có thể xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn. UNHCR cũng nỗ lực đảm bảo những người không có quốc tịch được công nhận quốc tịch. Đội ngũ của UNHCR mang đến chuyên môn, lòng nhân ái và sự tận tâm không ngừng để bảo vệ và chăm sóc hàng triệu người trên toàn thế giới.
Save the Children https://www.savethechildren.net/
Save the Children là một tổ chức quốc tế luôn đặt trẻ em lên hàng đầu, ở mọi nơi và trong mọi hoàn cảnh. Dù trong chiến tranh, thiên tai hay khi trẻ em bị bỏ bê, tổ chức vẫn không ngừng hành động với lòng can đảm và sự tận tâm để bảo vệ tuổi thơ của mỗi em. Họ nỗ lực đảm bảo trẻ em được an toàn, khỏe mạnh và có cơ hội học tập, đồng thời giải quyết các vấn đề ở quy mô rộng hơn như nghèo đói và bất bình đẳng. Lấy tiếng nói của trẻ em và cộng đồng địa phương làm nền tảng, tổ chức duy trì sự độc lập và kiên định với các nguyên tắc của mình. Mọi hành động và quyết định của Save the Children đều dựa trên một nguyên tắc cốt lõi: trẻ em phải luôn được đặt lên hàng đầu. Hiện nay, Save the Children đang hoạt động tại khoảng 100 quốc gia.
Plan International https://www.plan-international.jp/
Plan International là một tổ chức phát triển và nhân đạo hoạt động tại hơn 80 quốc gia, hợp tác cùng trẻ em, thanh thiếu niên, những người ủng hộ và các đối tác để hướng tới một thế giới công bằng, nơi mọi người đều bình đẳng. Để đạt được mục tiêu này, tổ chức tập trung giải quyết những nguyên nhân gốc rễ của các vấn đề và bất bình đẳng mà trẻ em và trẻ em gái phải đối mặt. Plan International đồng hành cùng trẻ em từ khi mới sinh cho đến tuổi trưởng thành, đồng thời giúp các em chuẩn bị và ứng phó với những cuộc khủng hoảng cũng như nghịch cảnh trong cuộc sống.
Quỹ tài trợ phim về Người tị nạn (DFF) https://iffr.com/en/dff
Quỹ tài trợ phim về Người tị nạn hỗ trợ các nhà làm phim phải di dời, cũng như những nhà làm phim xây dựng các câu chuyện chân thực về trải nghiệm của những người phải rời bỏ nơi ở của mình. Được thành lập và đồng điều hành bởi nữ diễn viên kiêm nhà sản xuất Cate Blanchett, quỹ được ra mắt tại Liên hoan phim Quốc tế Rotterdam vào năm 2025 và do Hubert Bals Fund của IFFR quản lý. UNIQLO là một trong những đối tác sáng lập của sáng kiến này.
Bài viết này là phần thứ hai trong loạt bài gồm ba phần về PEACE FOR ALL, được đăng trong ấn phẩm The Power of Clothing số 29.
S, đang học cấp hai và là con thứ ba trong gia đình có tám người con. Gia đình em làm nông và chăn nuôi gia súc.
Vietnam
Gia đình tôi sống tại một ngôi làng ở vùng núi cực Bắc Việt Nam. Đường đến trường đầy hiểm trở, và nhiều cô gái nơi đây kết hôn khi chưa tròn 18 tuổi.
Việt Nam có đường biên giới phía Bắc giáp với Trung Quốc. Khu vực miền núi này gắn liền với hoạt động chăn nuôi gia súc quy mô nhỏ. Tỷ lệ hộ nghèo còn cao, và các cô gái từ lâu đã được khuyến khích kết hôn sớm thay vì tiếp tục đến trường. Việc kết hôn dẫn đến mang thai và ngày dài bận rộn với việc chăm sóc con cái cũng như việc nhà và làm nông. Gần đây, các trường học đã khuyến khích các em gái trân trọng bản thân và tự đưa ra những quyết định của mình.
Những ngôi nhà ở vùng này tiếp tục được xây dựng theo kiểu nhà sàn bằng gỗ. Thức ăn được nấu trên bếp lửa ngoài trời. Người ta thường nuôi bò ở tầng thấp hơn. Trẻ em phải trèo lên những con đường dốc, băng qua các con suối trên núi để đến trường. Việc đến trường trong thời tiết lạnh giá hoặc mưa gió là một thách thức.
Nằm giữa những dãy núi ở độ cao 1.500 m, tỉnh Tuyên Quang (trước đây là tỉnh Hà Giang) là khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam, giáp biên giới với Trung Quốc, cách thủ đô Hà Nội khoảng 300 km về phía Bắc. Hầu hết người dân nơi đây thuộc dân tộc thiểu số. Nhiều gia đình kiếm sống bằng nghề chăn nuôi gia súc trên những mảnh đất nhỏ nép mình giữa các ngọn núi. Tỷ lệ hộ nghèo ở đây cao gấp 9 lần mức trung bình của Việt Nam*¹. Tảo hôn – được định nghĩa ở Việt Nam là khi các bé gái kết hôn kết hôn trước 18 tuổi – ảnh hưởng đến hơn 40% dân số*², trong khi đó, số bé gái sinh con dưới 18 tuổi cao gấp hơn hai lần mức trung bình của cả nước*³.
Theo Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 của Việt Nam, nữ giới dưới 18 tuổi (và nam giới dưới 20 tuổi) bị cấm kết hôn; tuy nhiên, quy định này rất khó thực thi tại các vùng nông thôn, nơi những tập tục lâu đời vẫn còn bám rễ sâu sắc
Các cô gái phải đối mặt với những vấn đề gì khi bị ép kết hôn hoặc sinh con quá sớm, trong khi họ vẫn đang trong quá trình phát triển cả về mặt thể chất lẫn cảm xúc?
Những cô gái này phải đối mặt với rất nhiều vấn đề. Trước hết, việc sinh con khi còn quá trẻ có thể gây hại cho cơ thể đang trong giai đoạn phát triển của người mẹ. Việc làm mẹ cũng khiến nhiều cô gái buộc phải bỏ học. Hơn nữa, theo tập tục, gia đình "tiếp nhận" cô gái sẽ phải trả tiền thách cưới; điều này đặt người vợ trẻ vào vị thế phục tùng và khiến cô khó có được tiếng nói trong gia đình.
Đây chính là cách mà việc kết hôn sớm tước đi quyền tự quyết định con đường cuộc đời của trẻ em.
Khiến cuộc sống của các cô gái trở nên khó khăn hơn
Việc mở rộng ký túc xá và cung cấp các bữa ăn dường như đã giúp cải thiện mức độ tập trung của học sinh trong lớp học.
Đối với những em sống ở xa, nhà trường có ký túc xá và cung cấp cả các bữa ăn. Tuy nhiên, do thiếu phòng nên không phải học sinh nào cũng có thể ở tại đó. Vì vậy, em phải đi bộ cả quãng đường về nhà để ăn trưa rồi lại quay trở lại trường. Những quan niệm ăn sâu rằng con gái nên phụ giúp việc nhà thay vì đến lớp đã dần khiến em xa rời việc học.
Những hoàn cảnh này - vốn quá phổ biến ở các vùng núi phía Bắc Việt Nam - tước đi sự độc lập của các bé gái và tiếp tục duy trì vòng luẩn quẩn của đói nghèo.
Trong nhiều năm qua, Plan International đã triển khai các chương trình nâng cao nhận thức nhằm giúp phụ nữ giành lại quyền tự chủ, sự bình đẳng và quyền được chăm sóc sức khỏe mà tảo hôn đã tước đi khỏi họ. Với sự hỗ trợ và tài trợ từ PEACE FOR ALL, tổ chức này đã xây dựng một khuôn khổ nhằm cải thiện những điều kiện bất lợi mà các bé gái đang sinh sống tại các vùng núi phía Bắc Việt Nam phải đối mặt.
Việc cải thiện môi trường học tập và phát triển chương trình giảng dạy có ý nghĩa vô cùng quan trọng.
Để cải thiện khả năng tiếp cận trường học, các khu ký túc xá hiện đang ưu tiên học sinh sống cách trường hơn 4,5 km, đồng thời các khu ký túc xá cũng đang được cải tạo và mở rộng.
Ký túc xá có cung cấp các bữa ăn
Dòng chữ trên tường của ký túc xá nam: “Giữ mọi thứ ngăn nắp và gọn gàng mỗi ngày.”
Việc mở rộng ký túc xá và cung cấp các bữa ăn dường như đã giúp cải thiện mức độ tập trung của học sinh trong lớp học.
Các công trình vệ sinh tự hoại dành cho nhà vệ sinh và khu vực rửa tay hợp vệ sinh đã được cải thiện nhằm
đáp ứng số lượng học sinh ngày càng tăng.
Việc cải thiện điều kiện vệ sinh không chỉ góp phần bảo vệ sức khỏe mà còn giúp học sinh thể hiện sự tôn trọng lẫn nhau. Việc mở rộng nội dung giảng dạy trong nhà trường cũng vô cùng quan trọng. Để đưa giáo dục giới tính toàn diện vào chương trình học, giáo viên cũng cần được đào tạo. Các chương trình giáo dục giới tính này không chỉ đề cập đến những kiến thức cơ bản về sức khỏe như kinh nguyệt, tuổi dậy thì, mang thai và các biện pháp tránh thai, mà còn bao gồm các nội dung về phá thai, HIV/AIDS, những hủ tục có hại như tảo hôn và bạo lực trên cơ sở giới. Giáo viên cũng cần được đào tạo chuyên môn để hiểu rõ cách tiếp cận và trao đổi với học sinh về những vấn đề này.
Trong suốt những buổi học này, S và các bạn đồng trang lứa liên tục được nhắc nhở về ý tưởng rằng các em có quyền tự chủ đối với cơ thể của mình, coi trọng bản thân và tự đưa ra quyết định.
Thay vì đơn giản làm theo những gì cha mẹ nói, trẻ em có quyền nói không và tự đưa ra lựa chọn về người mà mình sẽ kết hôn. Tảo hôn gây tổn hại đến cả cơ thể và tương lai của các em, đồng thời học cách đứng lên và nói không là điều quan trọng.
Hình dung về tương lai tươi sáng cùng PEACE
Trí tưởng tượng là chìa khóa để suy nghĩ về tương lai. Biến những hoàn cảnh trong cuộc sống thành một bức tranh và tìm kiếm con đường phía trước.
Sau một thời gian phải rời xa trường học, S đã quay trở lại lớp học. Nhìn lại chặng đường đã qua, em nhận ra rằng những điều mình học được từ dự án PEACE FOR ALL đã góp phần định hình tương lai của mình.
“Có rất nhiều bé gái phải bỏ học vì bị ép kết hôn khi còn quá nhỏ,” S nhẹ nhàng chia sẻ. “Em cảm thấy mình rất may mắn vì đã có cơ hội được học và hiểu rằng mình có thể trân trọng bản thân mà vẫn tôn trọng người khác.”
Để nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành động trong học sinh, Plan International đã triển khai chương trình Champions of Change, một sáng kiến toàn cầu nhằm thúc đẩy bình đẳng giới và thay đổi các chuẩn mực xã hội ở những người trẻ. Được bầu làm trưởng nhóm, S chủ động nói chuyện với các bạn cùng lớp và tương tác với giáo viên.
Trước đây, S thường khá nghiêm túc ở trường, nhưng từ khi trở thành trưởng nhóm, em đã có một diện mạo mới trong ánh mắt và nụ cười. “Em có rất nhiều niềm vui khi ở bên bạn bè tại trường.”
Các khu vực miền núi xa xôi có tỷ lệ nghèo đói cao, và nghèo đói có thể dẫn đến lao động trẻ em và tảo hôn. Điều này khiến các bé gái mất đi nhiều cơ hội, gây tổn hại đến sức khỏe thể chất và tinh thần của các em, nhưng bản thân những vấn đề này không giải quyết được nguyên nhân cốt lõi của nghèo đói.
PEACE là khi trẻ em có thể hình dung về một tương lai tươi sáng. Khi các em được dành thời gian sống mà không phải suy nghĩ quá nhiều. S không chỉ nghĩ về tương lai của riêng mình.
“Em muốn cố gắng hết sức để có thể trưởng thành thành một người có thể giúp đỡ bố mẹ.”
*1 Kết quả rà soát hộ nghèo và hộ cận nghèo năm 2024 theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022–2025 trên phạm vi cả nước (kèm theo Quyết định số 217/QĐ-BLĐTBXH ngày 04/02/2025 của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội).
*2 Tài liệu thông tin về các làng/xã của Plan International Việt Nam, năm 2020.
*3 Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam tại thời điểm 00 giờ ngày 01 tháng 4 năm 2019.
■Về PEACE FOR ALL
PEACE FOR ALL, được ra mắt vào tháng 6 năm 2022, là một dự án áo phông với những thiết kế thể hiện mong muốn về hòa bình, được thực hiện tự nguyện bởi các cộng tác viên có mối quan hệ gắn bó với UNIQLO và cùng chia sẻ mục tiêu “hành động với mong muốn tạo ra một thế giới tốt đẹp hơn”. Fast Retailing Co., Ltd., công ty vận hành UNIQLO, quyên góp toàn bộ lợi nhuận từ việc bán sản phẩm (tương đương 20% giá niêm yết tại Nhật Bản) để hỗ trợ các hoạt động của các tổ chức đối tác trên toàn thế giới, nhằm giúp đỡ những người bị ảnh hưởng bởi nghèo đói, phân biệt đối xử, bạo lực, xung đột và chiến tranh.
■Các đơn vị nhận quyên góp hiện tại
UNHCR, Cơ quan Tị nạn Liên Hợp Quốc https://www.unhcr.org/jp/
UNHCR – Cơ quan Liên Hợp Quốc về người tị nạn – là một tổ chức toàn cầu hoạt động nhằm bảo vệ tính mạng, quyền lợi và xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn cho những người buộc phải rời bỏ nhà cửa do xung đột và đàn áp. UNHCR dẫn đầu các hoạt động quốc tế nhằm bảo vệ người tị nạn, các cộng đồng phải di dời và những người không có quốc tịch. Tổ chức cung cấp các hỗ trợ thiết yếu để cứu sống, góp phần bảo vệ các quyền con người cơ bản và xây dựng những giải pháp giúp mọi người có một nơi ở an toàn, nơi họ có thể xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn. UNHCR cũng nỗ lực đảm bảo những người không có quốc tịch được công nhận quốc tịch. Đội ngũ của UNHCR mang đến chuyên môn, lòng nhân ái và sự tận tâm không ngừng để bảo vệ và chăm sóc hàng triệu người trên toàn thế giới.
Save the Children https://www.savethechildren.net/
Save the Children là một tổ chức quốc tế luôn đặt trẻ em lên hàng đầu, ở mọi nơi và trong mọi hoàn cảnh. Dù trong chiến tranh, thiên tai hay khi trẻ em bị bỏ bê, tổ chức vẫn không ngừng hành động với lòng can đảm và sự tận tâm để bảo vệ tuổi thơ của mỗi em. Họ nỗ lực đảm bảo trẻ em được an toàn, khỏe mạnh và có cơ hội học tập, đồng thời giải quyết các vấn đề ở quy mô rộng hơn như nghèo đói và bất bình đẳng. Lấy tiếng nói của trẻ em và cộng đồng địa phương làm nền tảng, tổ chức duy trì sự độc lập và kiên định với các nguyên tắc của mình. Mọi hành động và quyết định của Save the Children đều dựa trên một nguyên tắc cốt lõi: trẻ em phải luôn được đặt lên hàng đầu. Hiện nay, Save the Children đang hoạt động tại khoảng 100 quốc gia.
Plan International https://www.plan-international.jp/
Plan International là một tổ chức phát triển và nhân đạo hoạt động tại hơn 80 quốc gia, hợp tác cùng trẻ em, thanh thiếu niên, những người ủng hộ và các đối tác để hướng tới một thế giới công bằng, nơi mọi người đều bình đẳng. Để đạt được mục tiêu này, tổ chức tập trung giải quyết những nguyên nhân gốc rễ của các vấn đề và bất bình đẳng mà trẻ em và trẻ em gái phải đối mặt. Plan International đồng hành cùng trẻ em từ khi mới sinh cho đến tuổi trưởng thành, đồng thời giúp các em chuẩn bị và ứng phó với những cuộc khủng hoảng cũng như nghịch cảnh trong cuộc sống.
Quỹ tài trợ phim về Người tị nạn (DFF) https://iffr.com/en/dff
Quỹ tài trợ phim về Người tị nạn hỗ trợ các nhà làm phim phải di dời, cũng như những nhà làm phim xây dựng các câu chuyện chân thực về trải nghiệm của những người phải rời bỏ nơi ở của mình. Được thành lập và đồng điều hành bởi nữ diễn viên kiêm nhà sản xuất Cate Blanchett, quỹ được ra mắt tại Liên hoan phim Quốc tế Rotterdam vào năm 2025 và do Hubert Bals Fund của IFFR quản lý. UNIQLO là một trong những đối tác sáng lập của sáng kiến này.